Spółdzielnie z mocy prawa tworzą krajowy samorząd spółdzielczy. Najwyższym organem samorządu spółdzielczego jest Kongres Spółdzielczości, który zwoływany jest przez Krajową Radę Spółdzielczą co 4 lata. Kongres Spółdzielczości uosabia bezpośredni udział spółdzielni w samorządzie spółdzielczym. Na co dzień samorządność spółdzielcza realizowana jest przez Krajową Radę Spółdzielczą, której członkowie wybierani są przez Kongres Spółdzielczości. Zgodnie z art. 259 § 1 Prawa spółdzielczego, Krajowa Rada Spółdzielcza jest naczelnym organem samorządu spółdzielczego. Kompetencje Krajowej Rady Spółdzielczej zostały określone w art. 259 § 2 i § 3 Prawa spółdzielczego oraz w Statucie Krajowej Rady Spółdzielczej z dnia 30 maja 1995 roku.
Zgodnie z art. 266 Prawa spółdzielczego, wydatki Krajowej Rady Spółdzielczej pokrywa się ze składek organizacji spółdzielczych według zasad określonych przez Kongres oraz z innych dochodów i darowizn.
Od 1 stycznia 2018 roku, spółdzielnie socjalne, które przynależą do właściwego związku rewizyjnego, zwolnione są ze składek organizacyjnych na rzecz Krajowej Rady Spółdzielczej (art. 17 a ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, Dz.U. 2018 poz. 1205).
Uchwała nr 13/2024 VII Kongresu Spółdzielczości z 23 stycznia 2024 r. w sprawie zasad finansowania działalności Krajowej Rady Spółdzielczej przez organizacje spółdzielcze - przejdź
Składki prosimy wpłacać na konto Krajowej Rady Spółdzielczej:
Bank Spółdzielczy w Raszynie
56 8004 0002 2001 0012 0711 0001
do dnia 15 lutego każdego roku.
Informacje w księgowości: Alicja Sawicka, Kinga Supińska
pok. 226, tel. 22 596 45 12, 22 596 45 19
Klauzula dotycząca przynależności organizacji spółdzielczych do Krajowej Rady Spółdzielczej
i wnoszenia przez nie składek na Jej rzecz
Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze (zwanej dalej: „u.p.s.”) Krajowa Rada Spółdzielcza (zwana dalej: „KRS”) jest naczelnym organem samorządu spółdzielczego. Pojęcie „naczelny” należy rozumieć jako organ sprawujący władzę zwierzchnią wobec innych podmiotów, w tym przypadku samorządu spółdzielczego. Z kolei samorząd spółdzielczy tworzą spółdzielnie i spółdzielcze związki. Ta zwierzchnia funkcja KRS wobec samorządu spółdzielczego przejawia się w wykonywaniu następujących zadań ustawowych (art. 259 § 2 u.p.s.):
· reprezentowania polskiego ruchu spółdzielczego w kraju i za granicą;
· współdziałania z naczelnymi organami państwowymi w sprawach dotyczących ruchu spółdzielczego;
· inicjowania i opiniowania aktów prawnych dotyczących spółdzielczości
i mających dla niej istotne znaczenie;
· badania i oceny form, warunków, kierunków oraz wyników działalności ruchu spółdzielczego i przedstawianie informacji i wniosków naczelnym organom państwowym;
· organizowanie działalności naukowo-badawczej, szkoleniowej i informacyjnej, propagowanie działalności kulturalno-oświatowej członków, podejmowanie inicjatyw związanych z rozwojem ruchu spółdzielczego w Rzeczypospolitej Polskiej, w tym rozwoju spółdzielczości uczniowskiej, oraz kształtowanie sprzyjających warunków dla rozwoju ruchu spółdzielczego;
· inicjowanie i rozwijanie współpracy międzyspółdzielczej i szerzenie idei spółdzielczego współdziałania;
· organizowanie postępowania rozjemczego w sporach między organizacjami spółdzielczymi;
· współdziałanie ze związkami rewizyjnymi w realizacji zadań wynikających z niniejszej ustawy;
· wykonywanie innych zadań przewidzianych w ups i innych ustawach oraz zleconych przez Kongres.
Żadne z tych zadań nie zostało na gruncie u.p.s. powierzone poszczególnym samodzielnie działającym spółdzielniom, czy związkom rewizyjnym. Nadto KRS, ze względu na swój naczelny status wyposażona została w liczne uprawnienia wobec samorządnych podmiotów spółdzielczych.
Wskazać można tytułem przykładu na:
1) art. 36 § 8 u.p.s. – prawo uczestniczenia z głosem doradczym przedstawiciela KRS w walnym zgromadzeniu spółdzielni;
2) art. 39 § 5 u.p.s. – prawo do zwołania walnego zgromadzenia na wniosek członków spółdzielni w razie braku zrzeszenia spółdzielni w związku rewizyjnym, i w warunkach bezczynności zarządu i rady nadzorczej spółdzielni wobec wniosku członków spółdzielni;
3) art. 40 § 1 u.p.s. – prawo uzyskania informacji o czasie, miejscu i porządku obrad walnego zgromadzenia spółdzielni (niezależnie od tego czy spółdzielnia jest zrzeszona, czy też nie);
4) art. 41 § 4 u.p.s. – prawo do zaznajamiania się z protokołem walnego zgromadzenia spółdzielni;
5) art. 91 § 3 i art. 257 § 2 u.p.s. – prawo do przeprowadzenia lustracji spółdzielni, w warunkach braku zrzeszenia tej spółdzielni w związku rewizyjnym, a także wyłączne prawo do przeprowadzenia lustracji związków spółdzielczych;
6) art. 240 § 3 w zw. z art. 259 § 3 u.p.s. – prawo do pełnienia funkcji związku rewizyjnego wobec spółdzielni niezrzeszonej w takim związku.
Równolegle do ww. uprawnień, KRS ma także obowiązki względem spółdzielni. Tytułem przykładu można wskazać na: wykonywanie funkcji związku rewizyjnego względem spółdzielni niezrzeszonych (art. 259 § 3 u.p.s.). KRS przysługują także obowiązki skutkujące dla spółdzielni i związków spółdzielczych, dla przykładu można wskazać: wydawanie uprawnień lustracyjnych i określanie kryteriów kwalifikacyjnych lustratorów oraz tryb przeprowadzania lustracji (art. 91 § 4 u.p.s.), wydawanie Monitora Spółdzielczego (art. 14 u.p.s.). W celu prawidłowego wykonywania ogółu swoich zadań KRS musi dysponować środkami finansowymi pozwalającymi na jej efektywne działanie na obszarach przypisanych jej ustawowo. Taką możliwość ma między innymi dzięki opłacanym przez organizacje spółdzielcze, w tym spółdzielnie składkom. Racjonalne zatem w świetle powyższego, jest współdziałanie (współuczestniczenie) m. in. spółdzielni w finansowaniu działalności KRS właśnie poprzez wywiązywanie się ze składek. To zaś stanowi uzasadnienie celowościowe w zakresie uiszczania przez podmioty przynależne do KRS składek, które wraz dochodami z innych źródeł (majątku KRS, działalności statutowej KRS oraz darowizn), stanowią budżet umożliwiający działalność KRS.
W kontekście naczelnej, a tym samym zwierzchniej funkcji KRS nad samorządem spółdzielczym, warto w tym miejscu podkreślić, że w u.p.s. ustawodawca nie wprowadził dobrowolności w zakresie przynależności spółdzielni bądź związku rewizyjnego do KRS, a poprzez nadanie jej nadrzędnej funkcji, powierzył skonkretyzowane kompetencje wobec krajowego ruchu spółdzielczego. Jest to widoczne zwłaszcza w zestawieniu z wprowadzoną w ustawie możliwością przystępowania przez spółdzielnie do związków rewizyjnych i gospodarczych: spółdzielnie mogą zakładać związki rewizyjne (gospodarcze) i przystępować do takich związków (art. 240 § 1 oraz art. 243 § 1 u.p.s.). W ten sposób ustawodawca podkreślił, że przynależność spółdzielni do KRS powstaje niezależnie od wyrażonej przez spółdzielnie woli przynależności, lub braku woli w tym zakresie. Taka sama konkluzja ma miejsce w kontekście przyznanych KRS wobec spółdzielni uprawnień, których istnienie nie jest warunkowane przynależnością danej spółdzielni do KRS, co z kolei ma miejsce w przypadku uprawnień przypisywanych związkom rewizyjnym, np.: „W wypadkach wskazanych w § 2 i 3 walne zgromadzenie (zebranie przedstawicieli) zwołuje się w takim terminie, aby mogło się ono odbyć w ciągu sześciu tygodni od dnia wniesienia żądania. Jeżeli to nie nastąpi, zwołuje je rada nadzorcza, związek rewizyjny, w którym spółdzielnia jest zrzeszona lub Krajowa Rada Spółdzielcza, (…)” (art. 39 § 5 in fine u.p.s.).
Ustawodawca, mocą art. 258a u.p.s. powierzył Kongresowi Spółdzielczości zadanie ustalenia zasad finansowania działalności KRS przez organizacje spółdzielcze. Kongres zrealizował to zadanie podejmując w dniu 23 stycznia 2024 r., na podstawie ww. artykułu u.p.s., w tym przedmiocie uchwałę nr 13/2024[1] i ustalając w niej, że: działalność KRS w roku 2024 i w następnych kolejnych latach finansowana będzie ze składek organizacji spółdzielczych w wysokości 660 zł rocznie. Uchwałą tą Kongres Spółdzielczości dokonał doprecyzowania w zakresie rocznej wysokości składek organizacji spółdzielczych, zaś Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia górnej granicy składek organizacji spółdzielczych na rzecz związków rewizyjnych i Krajowej Rady Spółdzielcze, określiło górną granicę składki możliwej do zaliczenia jako koszt uzyskania przychodu. Art. 258 § 1 u.p.s. stanowi, że Kongres Spółdzielczości jest najwyższym organem samorządu spółdzielczego. Ustawodawca powierzając zadanie ustalenia zasad finansowania Kongresowi Spółdzielczości jednocześnie podkreślił jego istotną w tym procesie rolę. Uchwała podjęta przez Kongres jest aktem woli ciała kolegialnego - samorządu spółdzielczego, w skład którego wchodzą przedstawiciele spółdzielni i związków rewizyjnych, podjętym na podstawie ustawy i bezpośrednio obowiązującym jako akt prawa wewnętrznego jej adresatów (spółdzielnie i związki rewizyjne).
Mając na uwadze nadany ustawą status KRS – jako naczelnego organu samorządu spółdzielczego zasadne jest twierdzenie, iż obowiązek uiszczania składek na rzecz KRS, nie wynika z przynależności (członkostwa) spółdzielni do KRS, a z samej istoty KRS nadanej jej mocą ustawy. KRS bowiem pełni w ramach krajowego ruchu spółdzielczego rolę scalającą organizacje spółdzielcze, reprezentacyjną i niewątpliwie uzupełniającą (art. 259 § 3 u.p.s.).
W związku z powyższym, podstawę prawną dla obowiązku uiszczania przez organizacje spółdzielcze składki na rzecz KRS tworzą przepisy ustawy, z których wnioskuje się zwierzchność KRS nad samorządem spółdzielczym, nie zaś członkostwo. Ustawodawca co prawda nie formułuje wprost w żadnym przepisie członkostwa w KRS, ale ustawowo określa status KRS i wskazuje sytuacje, w których organ ten zostaje wyposażony w uprawnienia względem każdej spółdzielni, nie uzależniając tych uprawnień od członkostwa w KRS, ani też nie ograniczając ich z uwagi na brak takiego członkostwa.
W myśl art. 266 u.p.s.: „Wydatki Krajowej Rady Spółdzielczej pokrywa się ze składek organizacji spółdzielczych według zasad określonych przez Kongres oraz z innych dochodów i darowizn.”. Mając na uwadze wcześniej wskazane, warto sięgnąć do definicji pojęcia „składka”. W myśl słownika języka polskiego PWN, składka to kwota pieniężna wpłacana regularnie i obowiązkowo przez jedną osobę do wspólnej kasy, na jakiś wspólny cel. Definicja ta, chociaż sformułowana ogólnie, wskazuje na dwie istotne cechy składki: regularność (systematyczność) i obowiązkowość, a także podkreśla wspólny cel przyświecający jej uiszczaniu. Niewątpliwie zestawienie tej definicji z art. 266 u.p.s. pozwala na przypisanie obowiązkowego charakteru składce pochodzącej od organizacji spółdzielczych, które to mocą ustawy przynależą do samorządu spółdzielczego i poprzez tą przynależność są reprezentowane przez KRS (jego naczelny organ).
Źródłem obowiązku uiszczania przez organizacje spółdzielcze składek jest akt prawa powszechnie obowiązującego, w przypadku KRS jest to u.p.s., a obowiązek uiszczania tej składki został przypisany wszystkim organizacjom spółdzielczym. Niestety, ustawodawca nie doprecyzował pojęcia „składka” co może budzić wątpliwości w kontekście braku sformułowania w ustawie instytucji „członkostwa” w KRS. Jednakże, jak zostało wcześniej wskazane, powszechne i ogólne rozumienie pojęcia „składka” w zestawieniu z art. 266 u.p.s., podkreśla obowiązek jej uiszczania wynikający z mocy ustawy – źródła prawa powszechnie obowiązującego.
Biorąc pod uwagę wcześniej wskazane oczekujemy, że Spółdzielnia mając świadomość przynależności do KRS, jako naczelnego organu samorządu spółdzielczego i wynikającego z tej przynależności obowiązku uczestniczenia w finansowaniu działalności tego organu, który przeznacza zgromadzone środki na realizację zadań ustawowych związanych z funkcjonowaniem szeroko pojętej spółdzielczości, ureguluje zaległe i będzie opłacała terminowo bieżące składki na rzecz KRS.
[1] Uchwała w tym przedmiocie jest podejmowana przez Kongres Spółdzielczości, począwszy od I Kongresu.
